Gemalen

De gemalen die langs Kulturele Rûte Tsjûkemar te zien zijn

Een gemaal is een inrichting om water van een lager naar een hoger niveau te brengen. Het brengt of houdt water in een peilgebied op een bepaald peil. In Nederland zijn de mensen ongeveer al sinds de 10e eeuw actief bezig met waterbeheersing. Dit deden ze om de gevaren van hoogwater tegen te gaan en anderzijds om het land achter de dijken droog te houden. Mede door ontbossing, ontwateren en het afgraven van onder andere turf, daalde de bodem. In de omgeving van de Tsjûkemar kwam dit voornamelijk door het afgraven van turf. Om wateroverlast te voorkomen maakte men gebruik van gemalen. Eerst waren dit gemalen die werkten op wind, maar later na uitvinding van de stoommachine werden dit steeds vaker stoomgemalen. Na 1900 werden voor de gemalen weer andere technieken gebruikt, zoals de diesel- en elektromotor bijvoorbeeld. Langs de route rondom de Tsjûkemar staan gemalen bij Echten, Oosterzee, Ouwster-Nijega en Vierhuis.

Het gemaal in Echten

Het gemaal ligt aan de zuidoever van de Tsjûkemar, aan het wandel- en fietspad over de dijk, een unieke locatie aan het water met uitzicht over het hele meer. De combinatie van kunstgalerie, museumgemaal en deze landschappelijk bijzondere plek maakt het een mooie samenkomst van natuur, kunst en historie.

Het gemaal in Echten

In het ketelhuis van gemaal 'Veenpolder van Echten' is 'Galerie het Gemaal' gevestigd. In 2004 en 2005 zijn het gemaalgebouw en de directe omgeving geheel gerestaureerd en voor zover mogelijk in de oorspronkelijke staat teruggebracht. Zelfs de oude schoorsteen van het stoomgemaal is in 2007 teruggeplaatst. Het geheel heeft nu de status van Rijksmonument.

Het gemaal in Echten bestaat uit 3 delen; de machinistenwoning, de pompruimte met de oorspronkelijke machinerie en het ketelhuis waar voorheen de stookketel stond. In de machinistenwoning wonen de galeriehouders die tevens beheerders zijn van het museum. De pompruimte en het ketelhuis zijn als museum en monument opengesteld ter bezichtiging. Het ketelhuis annex galerie is met zijn hoge puntdak en hoog geplaatste, gotische ramen een indrukwekkende ruimte.

Het gemaal in Vierhuis

Het gemaal in Vierhuis is gebouwd in 1931 en was tot 2001 in gebruik, waarna het werd vervangen door een nieuw ondergronds gemaal dat tegenover het oude gemaal ligt. Het gemaal werd in eerste instantie gebouwd naast een al bestaande sluis die toegang gaf tot de Hoogedijkstervaart. Vierhuis bemaalde het grootste deel van de Groote Sintjohannesgasterveenpolder. Rond 1955 werd de bemaling aangepast, er werd een nieuw gemaal bij gebouwd en de Hoogedijkstervaart werd gedempt. Nadat deze vaart gedempt was kon de oude sluis afgebroken worden, tegenwoordig loopt er een weg, de Hoge Dijk, overheen.

Het gemaal in Vierhuis

Het gemaal in Ouwster-Nijega

Het gemaal bij Ouwster-Nijega wordt het J. Th. Kemmegemaal genoemd. Het monumentale bedieningsgebouw stamt uit 1927 en bestaat uit twee delen; Nijegea en Trijega. In 2017 zijn beide gemalen vernieuwd, tijdens deze verbouwing zijn de elektrische schakel- en verdeelinrichting teruggebracht in het historische gebouw van het gemaal. Het gemaal is destijds gebouwd om de 400 hectare grote Trijegaasterveenpolder uit 1883 droog te malen. Het gemaal is vernoemd naar J. Th. Kemme, toenmalig voorzitter van de polder.

Het gemaal in Ouwster-Nijega

Het gemaaltje in Oosterzee

Het elektrische gemaal is een klein gebouw uit 1940 met traditionalistische vormen. Het gemaal is nu niet meer in gebruik. Het gemaal is nog niet lang geleden in oude staat hersteld. Nu is er een vogelkijkhut in gevestigd, prachtig gelegen aan het Tjeukemeer en bereikbaar via een fiets- en wandelpad.

Het gemaal in Oosterzee

0 Clusters

0 Kunst-kisten

0 Kunstenaars

0 Kilometer